1,330 views

مخاطب شناسی – مخاطب شناسی در سخنرانی :

مخاطب شناسی در سخنرانی ،قطب نمای سخنرانی است  چون بهترین سخنرانی‌ها، سخنرانی‌هایی هستندکه محوریت آنها مخاطبین باشد و به خواسته‌ها، نیازها، علایق و دغدغه‌ها ی مخاطبین بپردازد؛ .
حال اگر بخواهیم یک سخنرانی مخاطب محور داشته باشیم که در آن رضایت و خشودی مخاطب را جلب نماییم بایدمخاطب شناسی را بخوبی انجام دهیم و برای این کار باید به چهار سوال زیر پاسخ دهیم:

عکس از کارگاه آموزش سخنرانی در دانشگاه چمران 4

چهار سووال اساسی در مخاطب شناسی :

الف- مخاطبین چه کسانی هستند؟

ب- انتظار ات آنها چیست؟

ج- دانش آنها چقدر است؟

د- نگرش آنها چیست؟

شناخت مخاطب 3

 

 سوال اول د رمخاطب شناسی: مخاطبین چه کسانی هستند؟

برای شناخت کلی مخاطبین باید به موارد زیر توجه کرد:

۱- تعداد مخاطبین:

دوست خوبم و مدرس سخنرانی آقای صادق لو در کتاب خود می نویسد «یکی از بدترین حالت‌ها

برای یک سخنران این است که با دیدن تعداد حاضرین در سالن، غافلگیر شود. شما باید بدانید قرار است برای چند نفر صحبت کنید. آیا تعداد آن‌ها ۲۰ الی ۵۰ نفر است؟ و یا بین ۱۰۰ الی ۲۰۰ نفر؟ شاید هم بین ۵۰۰ تا ۸۰۰ نفر! و یا بیش از ۱۰۰۰ نفر؟ تعداد شرکت‌کنندگان هرقدر که باشد باید از قبل بدانید و خود را برای سخنرانی در حضور آن‌ها آماده کنید. باید در حین تمرین و کسب آمادگی، با توجه به تعداد حاضران، تصویرسازی ذهنی کنید؛ و هرگز نباید غافلگیر شوید»

در مبحث مخاطب شناسی یک سخنران حرفه ای قبل از هر چیزی باید تعداد مخاطبین را بداند سخنرانی در یک جمع ۴۰ نفره با سخنرانی در یک جمع ۴۰۰ نفره با هم متفاوت است هر چه تعداد مخاطبین کمتر باشد میزان استرس سخنران کمتر و مشارکت مخاطبین بیشتر می‌گردد از طرفی هر چه تعداد مخاطبین بیشتر باشد سخنران انرژی بیشتری دریافت می کند

شناخت مخاطب 2 - در تالار

وقتی سخنران تعداد مخاطبین را بداند بهتر و مناسب تر می‌تواند خودش را برای سخنرانی آماده نماید و تاکید می کنم بعنوان یک سخنران هیچ وقت به لحاظ تعداد مخاطبین غافل گیر نشوید.

 

۲-محدوده سنی مخاطبین:

در بحث مخاطب شناسی دانستن محدوده سن افراد به ما کمک فراوان می کند چرا که افراد در سن‌های مختلف نیازها و خواست‌های مختلفی دارد مثلا افراد در سن دانشجویی بیشتر دغدغه پیدا کردن شغل مناسب و در اولویت بعدی ادامه تحصیلات تکمیلی و ازدواج را دارند و وقتی میانگین سنی افراد ۶۰ سال است بهتر است در مورد گذشته‌ها با آنها صحبت کرد و وقتی با افراد میان سال صحبت می‌کنیم بهتر است در مورد پیشرفت و مسائل روز صحبت کنیم وهر رده سنی ادبیات و لحن و کلام و غیره خود را می‌پسند مثلا جوانان شور و هیجان را می پسندند و پیرها متانت و وقار در رفتار را می پسندند.

یک سخنرانی که مخاطب شناسی بلد است میداند که ریتم کلام برای افراد جوان باید سریع باشد چون کم حوصله‌اند اما برای افراد بالای ۶۰ سال باید با سرعت کمتر ی صحبت کنیم.

اگر همان جنب و جوشی را که درجمع دانشجویان داریم همان جنب وجوش را در یک سخنرانی که میانگین سنی آنها ۶۰ سال باشد داشته باشیم برای آنها کمی آزار دهند ه خواهد بود و سخنران از نظر آنها ممکن است کمی سبک و جلف به نظر برسد.

 

۳- جنسیت مخاطبین:

از لحاظ مخاطب شناسی دانستن جنسیت مخاطبین خیلی مهم است چرا که الگوهای ذهنی زنان و مردان با یکدیگر متفاوت است مثلا مردان کل نگر هستند و زنان جز نگر. لذا وقتی برای آقایان صحبت می‌کنیم باید اول یک تصویر کلی از آنچه می خواهیم بگوییم به آنها نشان دهیم و سپس وارد جزئیات شویم ولی خانم دوست دارند از همان اول وارد جزئیات شوند.

زنان قسمت احساسی مغزشان از آقایان بیشتر است و آقایان قسمت منطقی مغزشان بزرگتر است لذا بهتر است در سخنرانی برای آقایان بهتر است تاکید بر روی منطق و عرف پیام باشد و برای خانم‌ها تاکید بیشتر بر روی جنبه های احساسی باشد. به همین دلیل است که خانم‌ها با دیدن تصویر یک نوزاد هیجان زده می شوند و آقایان با دیدن مسابقات ورزشی به هیجان می شایند

لذا اگر سخنران جنس مخاطبان یا ترکیب جنسیتی آنرا بداند بهتر می‌تواند بهتر می‌تواند سخنرانی خود را آماده نماید.

 

۴- تحصیلات مخاطبین:

یادم می‌آید چند سال پیش تازه کتابهای تخصصی هنرستان رشته مکانیک خودرو عوض شده بود که آموزش و پرورش از بنده دعوت کرد که برای دبیران این رشته یک دوره دانش افزایی سیستم‌های سوخت رسانی انژکتوری را برگزار کنم (رشته تحصیلی اول بنده مهندسی مکانیک است) بصورت تئوری و کارگاهی این دوره را برگزار کردم همان زمان سازمان فنی و حرفه ای از من دعوت کرد تا همان دوره را برای تعمیر کاران خودرو که میانگین تحصیلات آنها حدودا پنجم ابتدایی بود در سازمان فنی و حرفه ای برگزار کنم دقایقی بعد از شروع کلاس متوجه شدم مطلب برای آنها سنگین است و نمی‌توانند مفاهیم علمی را هضم کنند لذا به کارگاه رفتیم و ادامه مطالب را بصورت کارگاهی و عملی آموزش دادم و ازبیان مطالب تئوری خودداری کردم که نهایتا مخاطبین بسیار از کلاس راضی بودند لذا اگر من از همان اول مخاطب شناسی بلد بودم و بخوبی مخاطبینم را تحلیل می کردم از همان ابتدا هنرجویان را به کارگاه می بردم

پس دانستن تحصیلات مخاطبین، اطلاعات خوبی در اختیار ما قرار می دهد مثلا وقتی درجمعی سخن می گوییم که میانگین تحصیلات، بالاتر از فوق لیسانس است قطعاً می بایست صحبت‌های ما پایه‌های علمی محکمی داشته باشد و برای صحبت‌هایی که میکنیم دلایل و شواهد و مستندات قوی ارائه کنیم اما وقتی همان مفاهیم را دریک جمعی که میانگین تحصیلات آنها بسیارپایین است بیان کنیم باید از بیان اصطلاحات فنی و تخصصی خودداری نماییم و به جای آن از شواهد ملموس وعینی استفاده کرد پس در می یابیم که برای در ک مخاطب شناسی دانستن تحصیلات مخاطبین بسیار مهم است

 

سوال دوم در مخاطب شناسی : انتظارات مخاطبین چیست ؟

وقتی بدانیم انتظار مخاطب از ما به عنوان سخنران چیست بهتر می‌توانیم رضایت آنها راجلب کرده وسخنرانی موفق تری داشته باشیم مثلا اگر مخاطبین ما فروشندگان بیمه باشند و موضوع صحبت ما هم فن بیان وسخنرانی باشد قطعاً مخاطبین، بیشتر خواهان مطالب کاربردی تر و تمرین و افزایش مهارت با رویکرد متقاعد سازی جهت افزایش فروش هستند وکاری به تاریخچه فن بیان وعلم فن بیان و قواعد نگارشی و ویراستاری ندارند.

بعنوان یک سخنران باید از انتظارات مخاطبین خود اطلاع کافی داشته باشیم تا بتوانیم متناسب با

نیازهای آنها پاسخ بدهیم سال گذشته برای برگزاری یک دوره یک آموزشی در یکی از شرکت‌های بزرگ زیر مجموعه وزارت نفت دعوت شده بودم به من گفته بودند که مخاطبین همه کارشناسان و مهندسین شرکت هستند اما وقتی رفتم سر کلاس، مخاطبین همه از کارگران فنی بودند لذا مجبور شدم به جای تدریس علمی با پاور پوینت، تدریس کارگاهی و عملی داشته باشم تا متناسب با نیازهای آنها باشد.

البته دربیشتر شرکت های دولتی، چون ،شرکت در دوره های آموزشی برای مخاطبین جنبه تنوع در کار و گرفتن گواهینامه طی دوره، پر رنگ تر از جنبه علم آموزی و مهارت آموزی آن است و شرکت کنندگان هزینه ای بابت آموزش پرداخت نمی کنند و علاوه بر آن، در ساعات استراحت از آنها پذیرایی شده وبا دوستان خود به گپ زنی مشغول می گردند لذا شما بعنوان سخنران اگربطور نسبی انتظارات مخاطبین را برآورده نمایید (به شرط آنکه شکاف زیادی بین انتظارات مخاطبین و واقعیات تدریس شما نباشد) موفق خواهید بود و دوباره برای تدریس از شما دعوت بعمل می آید

اما وقتی شما سمینار و یا کارگاه آموزشی برگزار می‌کنید و از مخاطبین شهریه دریافت می‌کنید توقع مخاطبین خود بخود بالا خواهد رفت چون علاوه بر گذاشتن وقت، پول هم داده اند و خیلی مهم است که شکاف بین انتظارات مخاطبین از تدریس و واقعیا ت تدریس خیلی کم باشد و الا اعتراض مخاطبین را در پی خواهیدداشت و شکست خواهید خورد.

 

سوال سوم در مخاطب شناسی :  دانش مخاطبین چقدر است ؟

بارها برایم اتفاق افتاده است در بعضی شرکت‌ها که ازمن برای برگزاری کارگاه‌های آموزشی دعوت میکردند وقتی شروع به تدریس می‌کردم و مطالب را بیان می‌کردم مخاطبین مات و مبهوت من را نگاه می‌کردند واحساس می‌کردم متوجه نمی شوند و وقتی از آنها می پرسیدم که مشکل کجاست که متوجه نمی شوند جواب می شنیدم که می گفتند که شما چون در این موضوع تخصص دارید برای تان ساده است ولی ما دراین موضوع هیچ گونه اطلاعاتی نداریم و مطلب برایمان کاملاً جدید است و من مجبور می شدم از مبانی اولیه شروع کنم و گام به گام به سراغ مفاهیم دشوار تر بروم.

پس باید مراقب دانش کم مخاطبین باشیم تا مطالبی را که می گوییم برایشان گنگ نباشد

عکس این موضوع هم برایم نیز زیاد اتفاق افتاده است گاهی اوقات شروع به وقتی تدریس می‌کردم مخاطبین ازمن می خواستند سریع از مطالب اولیه رد شویم و به مباحث اصلی و کلیدی بپردازیم.

گاهی اوقات، مخاطب دارای دانش نیست بلکه دچار توهم دانش شده است بعضی اوقات در دانشگاه، دانشجویانی در کلاس درسم حضور پیدا می‌کردند که سن آنها زیاد بود و در شرکت یا سازمانی که کار می‌کردند دارای پست‌های مدیریت و سرپرستی و یا مسوولیت‌های مهم داشتند و در زمینه درس بنده اطلاعات کمی داشتندولی زیاد سرکلاس ادعا داشتند اما وقتی به آنها میدان می دادم که بیایند و توضیحات کامل وکاربردی از آنچه بلدند برای دانشجویان بدهند بعد از چند دقیقه کفگیرشان به ته دیگ می خورد و مطلب کم میاوردند و وقتی از آنها کار عملی می خواستم شرمنده می شدند و بلد نبودند لذا باید بدانیم که گاهی اوقات، مخاطبین دچار توهم دانش شده است که با انجام تکنیک

 

بالا می‌توان به او ثابت کرد که اطلاعات و دانش او کم است

اما بسیار اسفناک و دردآور است که مخاطبین درحین سخنرانی مخاطبان به ما بفمانند که این مطالب را بلدند و یا در دوره‌های قبلی این مطالب به آنها گفته شده و تکراری هستند و ما اطلاعات تکمیلی تر و تخصصی تری نداشته باشیم ودست مان خالی باشد لذا لازم است که از میزان دانش مخاطبان اطلاع کافی داشته باشیم ودر این موارد کاملاً هوشیارانه عمل کنیم.

 

سوال چهارم در مخاطب شناسی :  نگرش مخاطبین چیست ؟

نگرش مخاطبین دو قسمت دارد اول نگرش نسبت به شخص سخنران و دوم نسبت به موضوع سخنرانی.

 

نگرش مخاطبین نسبت به سخنران:

مخاطبین باید نسبت به سخنران حس خوب داشته باشند تا صحبت‌هایش را قبول کنند مخاطبین باید قبول کنند که سخنران در موضوع مورد بحث یک متخصص است و از صلاحیت کافی برخوردار است مثلا فرض کنید یک سخنران بخواهد در مورد راه‌های کسب ثروت سخنرانی نماید اما ماشینش پراید است و لباس شیک و مرغوبی نپوشیده است به نظر شما مخاطب چگونه قضاوت خواهد کرد

یا اینکه شما بخواهید برای همکارانتان سخنرانی نماییداما همکارانتان توانایی‌ها و دانش شما را باور

ندارند فکر می‌کنید سخنرانی شما موفق خواهد شد؟

 

نگرش مخاطبین نسبت به موضوع سخنرانی:

موضوع سخنرانی مهم است برای بعضی مخاطبان موضوع ممکن است جنبه غیر ضروری و تجملی و برای دیگر مخاطبان آن موضوع کاملاً ضروری باشد مثلا یاد گیری مهارت سخنرانی را عده ای کا ملا غیر ضروری و تجملی میدانند و حتی حاضر به وقت گذاشتن و حضور در یک کارگاه آموزشی رایگان را ندارند از طرف دیگر افرادی برای ارتقاشغلی آنرا ابزاری بسیار مهم می‌دانند و حاضرند هزینه زیادی هم بابت آن بپردازند و تازه این هزینه را هم یک سرمایه گذاری عالی می‌دانند.

دهقانی
دهقانی
من بهمن دهقانی نویسنده کتاب « سخنرانی به زبان ساده » و مدرس فن بیان و سخنرانی هستم

3 دیدگاه ها

  1. محمد گفت:

    سلام
    مقاله خیلی کامل و جامعی بود و مثال های که زدید کاملا موضوع را رئشن کرد متشکرم ازشما

  2. سلام
    خیلی ممنون از مقاله مفیدتون

  3. مصطفی گفت:

    مقاله مفید و نسبتاً جامعی بود؛
    بی راه نیست اگر گوییم که مخاطب شناسی، شاه کلید یک سخنرانی موفق به حساب میاد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دانلود رایگان کتاب
برای دانلود آدرس ایمیل خود را وارد کنید تا کتاب را برای شما ارسال کنیم.
اطلاعات شما هیچوقت با نفر سومی اشتراک گزاری نمیشوند
دانلود رایگان سی صفحه اول کتاب
برای دانلود آدرس ایمیل خود را وارد کنید تا کتاب را برای شما ارسال کنیم.
اطلاعات شما هیچوقت با نفر سومی اشتراک گزاری نمیشوند